Home » Doğu Türkistan » Doğu Türkistan

Doğu Türkistan

Doğu Türkistan

Orta Asya’nın orta bölümünde yer alan büyük Türkistan’ın doğu kesimidir. 1949’dan beri Çin’in kontrolü altındadır.

Konumu

Doğu Türkistan, Türkistan’ın bir parçasıdır. Türkistan, batıda Hazar Denizi’nden, doğuda Altay ve Altın Dağları’na; güneyde Horasan, Karakurum Dağları’ndan, kuzeyde Ural Dağları ile Sibirya’ya kadar uzanmaktadır. Doğu Türkistan; Türkistan’ın doğusunda ve Asya kıtasının tam ortasında bulunmaktadır. Güneyde Pakistan, Hindistan, Keşmir ve Tibet, güneybatı ve batıda Afganistan ve Batı Türkistan, kuzeyde Sibirya ve nihayet doğu ve kuzeydoğuda Çin ve Moğolistan ile sınırdır.

Doğu’da Çin ve Moğolistan, kuzeyde Batı Türkistan, batıda Batı Türkistan ile Afganistan, güneyde Keşmir ve Tibet ile çevrilmektedir. Doğu Türkistan’ın büyük bölümü Karakoram, Tanrı Dağları, Tarbagatay ve Altay sıradağları ve Taklamakan Çölü ile kaplıdır. Bu bölgede büyük ölçüde 8 milyon Uygurlar, bir Müslüman Türkçe konuşan insanlar yaşar.

Doğu Türkistan, günümüzde 1,65 Milyon km2 alanı kapsar, önceleri resmi kaynaklara göre 1,82 milyon km2 alanı kapsardı. Güneydeki Kunlun Dağları, Doğu Türkistan ile Tibet arasında sınır, ve kuzeydeki 400 kilometre uzun Altay Dağları Doğu Türkestan ile dış Moğolistan, Rusya ve Kazakistan arasında sınır oluşturur. Tanrı Dağları 1700 kilometre uzunlukta ve 250-300 kilometre genişlikte, büyük bir bölümü Doğu Türkistan’da, güneyden kuzeye doğru uzanırlar.

Çok zengin bir tarihe sahip ve görkemli görünümlü Doğu Türkistan, yüksek dağlarla, çok iyi ve ilginç çöllerle, güzel otlaklar ve ormanlarla kaplıdır.

İklim

Doğu Türkistan’nın deniz kıyılarından uzak kalması ve yüksek dağlarla çevirilmiş olması, çölleşmesine sebep olmuştur.Bu yüzden de kurak bir iklime sahiptir.

Bölgeler

Doğu Türkistan üç büyük bölgeye ayrılmaktadır:

1. Cungarya Havzası, bozkır iklimli alçak alandır. Urumçi, Gulca ve Karamay bu bölgededir.

2. Tanrı Dağları, dağlık bölgedir. En yüksek tepesi Han Tanrı tepesidir (7.300 metre). Turfan Havzası da bu bölgede yer almaktadır. Yanan Dağlar, Tanrı Dağlarının silsilesinde çorak bir, aşınmış, kırmızı kumtaşlı tepelerdir.

3. Tarım Havzası, Tarım Irmağından adını alan yüksek dağlarla çevilmiş çukurdur. En alçak yeri deniz yüzeyinden 800 metre yüksektedir. Bu bölgenin büyük kısımı Taklamakan Çölü ile kaplıdır. Tarım Nehri ile bir kolu olan Kaşgar Derya, Yarkent Derya, Hotan Derya ve Aksu ile birlikte Çerçen Derya, Karaburan Gölü’ne dökülür. Tarım Nehri’nin diğer kolu Kuruk Derya ise Lob Çukuruna gider.

Yerleşme yerleri

Yerleşim yerleri akarsular boyunca uzanan Kaşgar, Yarkent, Hotan, Aksu, Uçturfan, Kumul, Altay, Gulca ve Turfan vahalarında gelişmiştir.[3]

Doğu Türkistan’ın kısa tarihi

12 Kasım 1933 tarihinde ilan edilen Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti[4], 6 Şubat, 1934 yılında Ma Chnagying ordusu Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti ordusunu imha etmiş ve yeni kurulan Cumhuriyeti yıkmıştır.

12 Kasım, 1944 yılında tekrar oluşan Doğu Türkistan Cumhuriyeti beş yıl sonra 20 Ekim, 1949 yılında tekrar yıkılmış ve Aralık 1949’da Çin Halk Kurtuluş Ordusu bölgeye girerek konuşlandırılmış ve Doğu Türkistan, Çin Halk Cumhuriyeti’ne bağlanmıştır. Doğu Türkistan halkı da o zamandan beri Çin işgaline karşı direnmektedir.

1953 yılında Türkiye dokuzyüz’den fazla Doğu Türkistan’lı ilticacıyı Kaşmir ve Pakistan’dan kabul etmiştir.

 

DOĞU TÜRKİSTAN’IN BAĞIMSIZLIK DÖNEMLERİ

Birinci Dönem

MÖ 206’ya kadar geçen dönem

İkinci Dönem
MÖ 206 -108 Hun Türk Hakanlığı’na Bağlı Yerel İdare
Üçüncü Dönem

MÖ 86 – 60 Hun Türk Hakanlığı’na Bağlı Yerel İdare

Dördüncü Dönem
MÖ 10 – MS 73 Hun Türk Hakanlığı’na Bağlı Yerel İdare

Beşinci Dönem

Tam Bağımsızlık

Altıncı Dönem

555 – 639 Göktürk Hakanlığı’na Bağlı Yerel İdare

Yedinci Dönem

650 – 660 Göktürk Hakanlığı’na Bağlı Yerel İdare

Sekizinci Dönem

699 – 738 Türgiş Türk Hanlığı’na Bağlı Yerel İdare

Dokuzuncu Dönem

751 – 1216 Tam Bağımsızlık

Onuncu Dönem

1217 – 1352 Moğol İmparatorluğu’na Bağlı Yerel İdare

On Birinci Dönem

Tam Bağımsızlık

On İkinci Dönem

1679 – 1752 Kalmuk Devletine Bağlı Yerel İdare

On Üçüncü Dönem

1756 – 1759 Tam Bağımsızlık.

ÇİN’İN DOĞU TÜRKİSTAN’I İSTİLA ETTİĞİ DÖNEMLER

Birinci Dönem

MÖ 108 – 86 Sadece Ülkenin Güney Bölgesi

İkinci Dönem

MÖ 60 -10 Sadece Ülkenin Güney Bölgesi

Üçüncü Dönem

MS 74 – 103 Sadece Ülkenin Güney Bölgesi

Dördüncü Dönem

640 – 649 Ülkenin Tamamı

Beşinci Dönem
660 – 699 Ülkenin Tamamı

Altıncı Dönem

738 – 751 Ülkenin Tamamı ve Batı Türkistan’ın Bir Bölümü

Yedinci Dönem

1753 – 1756 Ülkenin Tamamı

Sekizinci Dönem

1759 – 1861 Ülkenin Tamamı

Dokuzuncu Dönem

1879 – 1931 Ülkenin Tamamı
Onuncu Dönem     1934 – Bugün.

Tabloda da görüldüğü gibi Doğu Türkistan’ın yaklaşık 2200 yıllık geçmişinde, Çin’in istilası altında geçen yılların toplamı yaklaşık 570 yıldır. (Unutulan Vatan Doğu Türkistan, İsa Yusuf Alptekin, Seha Neşriyat ve Ticaret AŞ, 1999, s. 90-91)

www.uzmanportal.com
www.doguturkistan.com

http://tr.wikipedia.org

İlginizi Çekebilir

Türk Devletleri Bayrakları ve Genel Bilgi

Cumhurbaşkanlığı Forsu ve 16 Türk Devleti

 

About admin

Leave a Reply